Zanim papież Franciszek opublikował tak ważną dla Kościoła ekoencyklikę Laudato si’, patriarcha ekumeniczny Bartłomiej I w 1994 roku z okazji Dnia Modlitw za Stworzenie podkreślał, że wszystko jest ze sobą połączone, jesteśmy od siebie zależni, że żaden człowiek nie jest samotną wyspą i jesteśmy odpowiedzialni za siebie nawzajem oraz za środowisko, w którym żyjemy. Mówił o tym, że to grzech jest źródłem zniszczenia środowiska i że to od nas zależy, czy będzie ono odzwierciedlało naszą chciwość i brzydotę, czy „będziemy używać go w taki sposób, żeby jego piękno pokazywało działanie Boga poprzez nas”. Zachęcamy do lektury orędzia patriarchy ekumenicznego, które publikujemy na naszym portalu.

Z okazji VIII Światowych Dni Młodzieży Jan Paweł II pielgrzymował w sierpniu 1993 roku na Jamajkę, do Meksyku i Denver w Kolorado. Już podczas tej podróży papież zwracał uwagę na problemy i zagrożenia ekologiczne, wyjaśniał młodym właściwe rozumienie biblijnego nakazu „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali [...] nad wszystkimi zwierzętami na ziemi” (Rdz 1,28). Wskazywał na szczególną rolę człowieka i jego odpowiedzialność za świat stworzony. Prezentujemy fragmenty rozważania Ojca Świętego podczas czuwania modlitewnego w Cherry Creek State Park w Denver.  

Wydany w 1992 roku Katechizm Kościoła katolickiego zawiera podstawową treść nauki katolickiej. Wielokrotnie spotykamy tam tematy o stworzeniu jako dziele Bożym; o przyrodzie jako drodze prowadzącej do Boga; o odpowiedzialności człowieka za świat i jego obowiązkach względem innych stworzeń. Już w punkcie 32 czytamy, że z porządku i piękna świata człowiek może poznać Boga jako początek i cel wszechświata. Z poznania dzieł Bożych można zaś wywieść zasady właściwego obchodzenia się z przyrodą. W katechizmie odnajdziemy zapisy o ochronie stworzenia, bioróżnorodności, zgubnych konsekwencjach braku szacunku dla świata stworzonego. Prezentujemy wybrane fragmenty z katechizmu, które poruszają te zagadnienia.

Encyklika Centesiumus annus Jana Pawła II została ogłoszona w dniu św. Józefa Rzemieślnika. Prezentujemy wybrane fragmenty z rozdziału czwartego, w którym papież odnosi się do nauczania o prawie do własności i powszechnym przeznaczeniu dóbr w perspektywie współczesnych czasów. Kolejny już raz powraca do słów z Księgi Rodzaju, zgodnie z którymi człowiek otrzymał ziemię od Boga, aby swoją pracą czynił ją sobie poddaną i cieszył się jej owocami. Ponownie, tak jak w Sollicitudo rei socialis, papież wskazuje na różnicę między „mieć” i „być”, przypomina o obowiązku miłosierdzia wobec ubogich. Wskazuje na kwestię ekologiczną, która jest ściśle związana ze zjawiskiem konsumizmu.

Jan Paweł II w orędziu na Światowy dzień Pokoju 1990 pisze, że „zagrożeniem dla pokoju na świecie jest nie tylko wyścig zbrojeń, lokalne konflikty zbrojne i różne formy niesprawiedliwości społecznej, […] ale także brak należytego szacunku dla przyrody, chaotyczna eksploatacja bogactw naturalnych i stopniowe pogarszanie się jakości życia”. Na długo przed Laudato si' papież uwydatnia zależność między działaniami ludzi a integralną naturą stworzenia. Podkreśla, że kryzys ekologiczny jest problemem moralnym. I wzywa nas do uszanowania porządku świata stworzonego, harmonii wszechświata jako prawdziwego kosmosu. Mówi także także o pilnej potrzebie solidarności i postawy odpowiedzialności ekologicznej – wobec siebie samych, innych i środowiska.

Przypominamy przesłanie Episkopatu Polski z 2 maja 1989 r. na temat ochrony środowiska. Wtedy uznał on problem ekologiczny za „sprawę niesłychanie ważną i pilną” i wystosował do wszystkich wiernych specjalny list pasterski. Był on odczytany w kościołach w niedzielę 11.06.1989 r. Podjęto w nim próbę zastosowania ogólnego, społecznego nauczania Kościoła do konkretnych, polskich warunków i ukazania szeregu możliwości wpłynięcia na poprawę sytuacji ekologicznej naszego kraju. Biskupi wskazali też źródła zła i kryzysu ekologicznego.

Encyklika papieża Sollicitudo rei socialis (Troska społeczna) została wydana w 20. rocznicę encykliki Pawła VI Populorum progressio. W 4. rozdziale Jan Paweł II zwraca uwagę na wypaczenie pojęcia rozwoju człowieka, który podporządkowano wskaźnikom ekonomicznym. Papież wskazuje na niebezpieczeństwo konsumpcjonizmu i nadmiernego gromadzenia dóbr, co czyni z ludzi niewolników natychmiastowego zadowolenia. Z całą mocą podkreśla różnicę między „mieć” i „być” oraz wyjaśnia, czym rzeczywiście jest biblijny nakaz panowania nad stworzeniami – to uprawianie ogrodu zgodnie z prawem Bożym, w szacunku do tego, że człowiek jest zarazem stworzeniem, jak i „obrazem” Stwórcy.

Encyklika Laudato si' papieża Franciszka nazywana jest nowym Hymnem stworzenia – papieska wersja tego utworu wieńczy przecież cały dokument. Ponad 800 lat temu św. Franciszek wyraził swoją nadzwyczajną miłość do wszystkich stworzeń Bożych i do samego Boga, dziękując mu za Jego mądrość, potęgę i dobroć, które objawiają się w porządku przyrody. W Hymnie stworzenia wołał: Laudato si, mi Signiore – Pochwalony bądź, Panie mój. Papież Jan Paweł II 29.11.1979 r. ogłosił św. Franciszka z Asyżu niebieskim patronem ekologów. Publikujemy treść dokumentu Inter Sanctos.

Kwestia troski o przyrodę od wieków jest obecna w nauczaniu Kościoła i chrześcijańskiej teologii. W ostatnich latach coraz częściej porusza się tematy dotyczące ekologicznych zagrożeń. Pojawiają się one w encyklikach społecznych, listach pasterskich, problematyka ta obecna jest także w dokumencie „O ochronie środowiska” Synodu Archidiecezji Krakowskiej, który trwał w latach 1972-1979. Tekst ten wskazuje na katastrofalną sytuację ekologiczną Krakowa, stwierdza, że nadmierne uprzemysłowienie rejonu przyczynia się do zagrożenia ważnych elementów narodowej tożsamości: zabytków historii, kultury i krajobrazu. Synod wskazuje również na przyczyny zagrożeń ekologicznych oraz podkreśla, że „sprawa ochrony środowiska jest zagadnieniem moralnym należącym do istotnych praw osoby ludzkiej”. Prezentujemy treść dokumentu.

„Zdaje się, że jesteśmy coraz bardziej świadomi, iż eksploatacja ziemi, planety, na której żyjemy, domaga się jakiegoś racjonalnego i uczciwego planowania” – pisał Jan Paweł II w swojej pierwszej encyklice Redemptor hominis. Papież często rozważał misterium stworzenia i jasno mówił o tym, że Stwórca chce widzieć człowieka jako rozumnego i szlachetnego „pana” i „stróża” przyrody, a nie jako bezwzględnego „eksploratora”. Prezentujemy wybrane fragmenty encykliki.